Prāṇāyāma to jedna z najstarszych praktyk jogi. Była znana jako rodzaj tapas (praktyka ascetyczna) już w czasach Buddy. O znaczeniu oddechu w praktyce kontroli umysłu wspomina Chāndogyopaniṣad. Kilka wieków później Mahābhārata wymienia praktykę tę jako jedną z dwóch metod medytacji.
U Patañjalego prāṇāyāma zostaje uznana za integralną część praktyki jogi. Według Yogasūtr, dzięki niej właśnie tworzy się „gotowość umysłu do skupienia uwagi”. Praktyka oddechowa jest zatem dla Patañjalego drogą do pierwszego etapu praktyki medytacyjnej.
Dokładne opisy praktyk oddechowym zaleźć można w głównych dziełach haṭhayogi (np. Haṭhapradīpikā). W tekstach tych praktyka prāṇāyāmy uznawana jest za doskonałą metodę (często podstawową) oczyszczania ciała, stymulowania energii oraz dążenia do perfekcji w jodze. Autor powstałej w nurcie haṭhayogi XVIII-wiecznej Rājayogāmṛta twierdzi nawet, że: „Poprzez prāṇāyāmę można osiągnąć perfekcję w różnych rodzajach jogi. Bez prāṇāyāmy joga jest całkowicie nieskuteczna”.
Współcześnie coraz częściej uznaje się dobroczynny wpływ praktyk oddechowych. Według badań prowadzonych przez Kaivalyadhama Yoga Institute prāṇāyāma ma pozytywny wpływ na nasze zdrowie – w szczególności na układ oddechowy, krążenia, trawienny, endokrynalny oraz nerwowy. Również zachodnia nauka potwierdza, że dzięki regularnym praktykom oddechowym nasz organizm przystosowuje się do wchłaniania i przetwarzania wyższych poziomów CO2 we krwi. Dzięki temu poprawia się nasza absorbcja tlenu oraz dotlenienie serca i mózgu. Lepsza absorbcja tlenu ma z także korzystny wpływ na naszą pamięć i układ odpornościowy, zmniejsza stany zapalne, a także obniża poziom cholesterolu i ciśnienia krwi.
Więcej o praktykach oddechowych w moim Alfabecie jogi. Zapraszam także do wspólnej praktyki prāṇāyāmy – patrz tutaj.