Czy praktyka asan sprzyja wewnętrznemu skupieniu? Pewnie w jakimś sensie tak. Szczególnie jeśli asana jest bardzo wymagająca, nie ma miejsca na myślenie o czymś innym. Aby wykonać ją prawidłowo, bezpiecznie i poczuć jej pełny efekt w ciele i umyśle, trzeba być w pełni skupionym na procesie. Praktyka asan może być zatem wprowadzeniem do poszukiwania stanu pratyāhāry, czyli wycofania [zmysłów], która stanowi jeden z ośmiu członów jogi w klasycznej jodze Patañjalego. Zmobilizowani wyzwaniem wejścia w wymagającą pozycję skupiamy się na tyle, że dochodzące z zewnątrz bodźce tracą na znaczeniu.
Praktyka pratyāhāry nie należy do łatwych. Utrzymywanie stanu ciągłej uważności i dystansu wobec dostarczanych nam przez zmysły bodźców przypomina trochę próbę okiełznania rozszalałych rumaków, jak to trafnie zauważa Kaṭhopaniṣat. Nie ma także łatwych patentów jak stan taki osiągnąć. U Patañjalego pratyāhāra wydaje się być bardziej skutkiem uspokojenia [poruszeń] świadomości (cittanirodha) niż autonomiczną praktyką, a więc wycofanie zmysłów pojawia się w momencie wejścia w stan głębokiej medytacji.
Wycofanie zmysłów nie oznacza jednak ucieczki od rzeczywistości. Jest bardziej poszukiwaniem czegoś, co jest głębsze i trwalsze niż świat doznań zmysłowych. Kiedy zmysły są skierowane w pełni do wewnątrz, stwarzamy pole do bliskiego kontaktu z naszym prawdziwym ja, niezależnie od tego, jak je definiujemy. Jak czytamy w Bhagavadgītā: “Kiedy zmysły wycofane są z przedmiotów zmysłów, jak członki żółwia [do skorupy], wówczas mądrość jest ugruntowana.” (BhG 2.58).
Tu kończy się przydatność praktyki asan jako narzędzia kontroli zmysłów. Nawet największe skupienie na procesie wykonywania asany jest ciągle skupieniem na czymś, co jest zewnętrzne – na procesie, technice, fizycznych doznaniach, emocjach, energii, którą dana asana stymuluje, itd. Stan pratyāhāry natomiast wydaje się bardziej odcięciem się od zewnętrzności i poszukiwaniem tego, co w wyniku tego odcięcia się może pojawić.
Więcej o stanie pratyāhāry piszę w moim alfabecie jogi na portalu Omline.
📸 Zdjęcie: cittavrttinirodhah, pozycja suptakūrmāsana (śpiący żółw).