Historia jogi bywa także zaklęta w kamieniu – w rzeźbach i płaskorzeźbach, które znaleźć można w wielu miejscach Indii. Te kamienne przedstawienia asan stanowią ważne uzupełnienie różnych źródeł tekstowych. Dzięki nim możemy także dosyć dokładnie określić od kiedy np. dana asana była znana.
W okolicach Mumbaju znajduje się świątyni Māṇakeśvara (ok. XII w.), gdzie odnaleźć możemy kamienne przestawienia takich pozycji, jak matsyendrāsana, kukkuṭāsana oraz vajrāsana. Z kolei w świątyni Brahmanātha (ok. XIII w.) w okolicach Puny znaleźć można płaskorzeźbę paścimottānāsany, zaś w Dabhoi w Gujaracie dobrze zachowało się jedno z pierwszych przestawień stania na głowie (śīrṣāsana) z pierwszej połowy XIII wieku.
Uwiecznione w kamieniu odnajdziemy także świadectwa korzystania z pomocy do praktyki asan. W Hampi znajduje się słynna rzeźba Narasiṃhy (XVI w.), który siedzi przepasany paskiem do praktyki jogi. Pasek taki nazywano yogapaṭṭa. Jogin zakładał go sobie na lędźwiach przepasując jednocześnie nogi w siadzie skrzyżnym. Dzięki temu zachowywał prostą sylwetkę i mógł rozluźnić ciało, oddając się medytacji. Natomiast w innej części kompleksu świątynnego Hampi (XIV-XV w.) znaleźć można jogina (akrobatę?) który z ciałem skierowanym do góry i skrzyżowanymi nogami balansuje na yogadaṇḍa (rodzaj podpórki) opartej o klatkę piersiową.
Niektóre z pozycji przedstawionych w kamieniu są dosyć wymagające. Również w Hampi znaleźć można jogina/akrobatę, który ma lewą nogę założoną za głowę i unosi się, balansując na lewej dłoni. Prawa ręka podtrzymuje pod kolanem prawą nogę. W prawej dłoni trzyma przedmiot wyglądający, jak medytacyjna mālā.
Więcej o historii asan w moi wykładzie „Skąd się wzięły asany?” na platformie Omline
Zdjęcia ze świątyń Māṇakeśvara oraz Brahmanātha – Vijay Sarde. Zdjęcie z Dabhoi – James Mallinson. Zdjęcia z Hampi – archiwum własne.
.