Kiedy mówimy āsana, myślimy najczęściej o pozycji jogicznej. Przez wiele wieków jednak słowo to oznaczało po prostu pozycję siedzącą przyjmowaną podczas praktyki medytacji.
Było to zgodne ze słownikową definicją pojęcia āsana w Sanksrycie – czyli siedzieć, siedzisko, siedzenie, pozycja siedząca. Jest to także dobrze udokumentowane w wielu klasycznych tekstach. Dla przykładu Śvetāśvatara Upaniṣad podczas praktyki jogi zaleca siedzenie z ciałem wyprostowanym (sthāpya) (2.8). W tekście Buddhacarita (12.120), który opisuje praktyki przyszłego Buddy, czytamy, że miał on przyjmować pozycję o nazwie paryaṅka (rodzaj siadu skrzyżnego, którego nazwa dosłownie znaczy „kanapa”, „sofa”, „leżanka”), która jest niewzruszona (akampyam) oraz zwarta „jak sploty śpiącego węża”. W Bhagavadgītcie można znaleźć dokładny opis pozycji, którą powinno się przyjmować podczas medytacji. Czytamy tam, że jogin ma przygotować “stabilne siedzisko (sthiram āsanam) ani za wysokie ani za niskie” i “siedząc na nim, powinien mieć umysł skupiony na jednym punkcie (ekāgram manaḥ)” (BhG 6.11-12).
Podobnie rozumiał pojęcie asany Patañjali. W Yogasūtrach czytamy, że asana jest po prostu stabilną i wygodną pozycją (siedzącą), która powstaje dzięki zaprzestaniu wszelkich starań i medytacyjnym skupieniu umysłu na czymś, co wykracza poza zmysłową codzienność (tj. na nieskończoności). Joga Patañjalego jest mentalną praktyką, zaś praktyka (siedzących) asan jest po prostu jednym z jej elementów. [Więcej o asanach w Yogasūtrach na moim blogu tutaj]
Pierwsze pozycje niesiedzące pojawiły się dopiero mniej więcej 1000 lat temu. W dziele Vimānārcanākalpa (ok. X-XI w.) znajdziemy opis maryūrāsany (pozycja pawia), wzmianki o staniu na głowie występują w dziele Yogaśāstra Hermacandry (XI w.), zaś kukkuṭāsana (pozycja koguta) opisana zostaje po raz pierwszy w Vaśiṣṭhasaṃhitā (XIII w). Dlaczego asany pojawiły się w praktyce jogi i skąd pochodzą pozostaje niejasne. W pierwszych dziełach nurtu Haṭhayogi asana jest jedynie pozycją przyjmowaną na potrzeby praktyk oddechowych lub medytacyjnych. Haṭhapradīpikā (XV w.) opisuje zaledwie kilkanaście asan, w większości siedzących, podkreślając, że ich praktyka „przynosi [mentalną i fizyczną] stabilność, zdrowie oraz [poczucie] lekkości” (HP 1.17). Nie tłumaczy jednak dlaczego fizyczna stabilność i lekkość sprzyjają innym praktykom jogi. Z czasem w praktyce jogi pojawia się coraz więcej pozycji niesiedzących. Powstała w ok. XVIII w. Haṭhābhyāsapaddhati opisuje już 112 asan, z czego niektóre wymagają znacznej siły i elastyczności.
Współcześnie słowa āsana używa się na określenie wszystkich pozycji przyjmowanych w praktyce jogi.
Więcej o historii asan tutaj